Spaken vervangen: eigen wiel snel weer sterk

Een gebroken spaak kan leiden tot slag in het wiel en instabiliteit. Vervang je de spaak zelf, dan moet je rekening houden met de hoge spaakspanning die bij speed pedelecs gebruikelijk is. Deze handleiding legt uit hoe je te werk gaat.

Waarom spaken specifieke zorg vereisen

Spaken van een speed pedelec staan onder hoge spanning, vaak tussen de 100 en 140 kilogramkracht (kgf). Deze hoge spanning is nodig om het gewicht en de krachten van de motor te kunnen weerstaan, vooral bij acceleratie en remmen. Een gebruikelijke fiets heeft een lagere spaakspanning van circa 80 tot 100 kgf.

Die hoge spanning maakt het vervangen van één spaak risicovol: als je de omliggende spaken niet correct aanspant, kan het wiel onrond trekken of kunnen er nieuwe spanningen ontstaan die het wiel verzwakken. Daarom is het meten van de spaakspanning essentieel.

Benodigd gereedschap en voorbereiding

Om een spaak te vervangen heb je een spaakspanner, een spaaktrekker (voor het verwijderen van de nippel), en een spaakspanningmeter nodig. Daarnaast zijn een werkstandaard voor de fiets en eventueel een wielrechtstandaard handig.

Controleer eerst welke spaaklengte en dikte je nodig hebt; dit is afhankelijk van het type velg en de kruising (het aantal spaken dat elkaar kruist). Bij twijfel kun je een bestaande spaak als voorbeeld opmeten. Haal het wiel uit de fiets en demonteer de band en binnenband voordat je begint.

Stap-voor-stap: spaak vervangen en uitlijnen

1. Verwijder de gebroken spaak door de nippel aan de velg los te draaien en de spaak eruit te trekken.
2. Plaats de nieuwe spaak door het gat in de naaf en steek de draad door de velg.
3. Draai de nippel handvast aan, maar nog niet volledig.
4. Span de spaak met de spaakspanner aan, tot de spanning vergelijkbaar is met de naastgelegen spaken. Gebruik de spaakspanningmeter om dit te controleren.
5. Controleer het wiel op slag door het te laten draaien; gebruik indien nodig een markeerstift om afwijkingen te vinden.
6. Corrigeer de spanning op omliggende spaken lichtjes om het wiel recht te trekken.
7. Voer een laatste spanningcontrole uit op alle spaken rondom.

Tips voor een langere levensduur

Na het vervangen van een spaak is het verstandig om na 100 tot 200 kilometer de spaakspanning opnieuw te controleren; nieuwe spaken kunnen iets 'zetten'. Laat een wiel ook na een flinke klap, zoals een stoot tegen een stoeprand, controleren door een professional. Zij hebben nauwkeurige meetapparatuur en kunnen het wiel opnieuw uitlijnen.

Om spaken te beschermen tegen corrosie, kun je een klein beetje vet of koperpasta op de schroefdraad van de spaken smeren voordat je de nippel monteert. Dit voorkomt vastlopen en maakt later onderhoud makkelijker.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn spaakspanning goed is?

Zonder meter is het lastig, maar je kunt het gevoelsmatig testen: een goed gespannen spaak geeft een heldere toon als je er met een metalen voorwerp tegen tikt. De juiste spanning hangt af van het wiel en de nippelspecificaties. Een spaakspanningmeter is het meest betrouwbaar.

Kan ik een spaak vervangen zonder het wiel uit de fiets te halen?

Dat is mogelijk bij een gewone fiets, maar bij een speed pedelec is het door de naafmotor of de remschijf vaak lastig. Het wordt sterk aanbevolen om het wiel te demonteren, zodat je het op een werkbank kunt reviseren en meten.

Wat kost het laten vervangen van een spaak bij een fietsenmaker?

Een enkele spaak vervangen kost doorgaans tussen de 30 en 60 euro aan arbeidsloon, plus de spaak zelf (circa 2 tot 5 euro). Als het wiel opnieuw moet worden uitgelijnd of als er meerdere spaken vervangen moeten worden, kunnen de kosten oplopen tot 100 euro of meer.