Cyberaanvallen op laadnetwerken: risico's voor het stroomnet

Ja, een grootschalige hack van laadpalen kan het stroomnet overbelasten, maar dit scenario is onwaarschijnlijk door de beveiliging van netbeheerders. Wel zijn er reële risico's van individuele laadpaalstoringen en datalekken.

Hoe werkt een cyberaanval op een laadnetwerk?

Laadpalen zijn verbonden met internet voor communicatie en betalingen. Een aanvaller kan proberen om via zwakke punten in de software of via het netwerk van de exploitant toegang te krijgen tot meerdere laadpalen. Via een zogenaamde 'botnet' kan hij duizenden laadpalen op afstand aansturen.

Voorbeelden van aanvallen zijn: het wijzigen van de laadsnelheid, het uitschakelen van laadpalen (denial of service), of het manipuleren van de communicatie met het elektriciteitsnet om overbelasting te veroorzaken. Een bekende methode is 'load balancing' – als een aanvaller weet hoe het net de belasting verdeelt, kan hij het net destabiliseren door plotseling veel laadpalen tegelijk in te schakelen.

Gevolgen voor het elektriciteitsnet

Een gecoördineerde aanval op laadpalen in een bepaalde regio kan leiden tot een lokale piek in de vraag. Als het net dit niet aankan, kan dit stroomuitval veroorzaken. De impact hangt af van het aantal laadpalen en de capaciteit van de lokale transformatorhuisjes. In theorie zou een aanvaller 10.000 laadpalen kunnen gebruiken, wat een extra belasting van circa 350 MW kan betekenen – vergelijkbaar met een kleine stad.

Netbeheerders hebben echter noodmaatregelen zoals automatische afkoppeling van grote verbruikers. Daarnaast is Europese wetgeving (NIS2-richtlijn) in de maak die strenge eisen stelt aan de beveiliging van laadinfrastructuur als kritieke entiteit.

Risico's voor individuele gebruikers

Naast netverstoringen kunnen hackers persoonlijke gegevens stelen via laadpalen, zoals betaalgegevens of laadpassen. Ook kunnen ze je auto op afstand besturen als de communicatie niet goed beveiligd is.

• Gebruik laadpassen van gerenommeerde aanbieders met tweefactorauthenticatie.
• Controleer je betaalgeschiedenis op onbekende transacties.
• Update de software van je thuislaadpaal regelmatig, zodat bekende kwetsbaarheden worden gedicht.

Beschermingsmaatregelen van netbeheerders

Netbeheerders zoals Tennet en Stedin investeren in detectiesystemen die afwijkende patronen herkennen. Ze gebruiken 'smart charging' protocollen die de laadsnelheid kunnen aanpassen op basis van netbelasting, maar die ook beveiligd zijn met authenticatie.

Bij een dreiging kunnen ze bepaalde laadpalen tijdelijk uitschakelen. Daarnaast is er een meldplicht voor incidenten bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM). De overheid verplicht laadpaalexploitanten om te voldoen aan de 'baseline cyberbeveiliging' zoals vastgelegd in het informatiebeveiligingsbeleid.

Wat kun je zelf doen om bij te dragen aan veiligheid?

Als particulier kun je niet direct het net beschermen, maar je kunt wel je eigen laadinfrastructuur beveiligen:

• Kies laadpalen met CE-markering en een goede cybersecurity score (bijv. EAL-keurmerk).
• Zet de netwerkverbinding van je thuislaadpaal zoveel mogelijk beveiligd via een apart VLAN in je router.
• Meld verdachte activiteiten (onverklaarbare laadpieken) bij je laadpaalexploitant.

Door alert te zijn, verklein je de kans dat jouw laadpaal onderdeel wordt van een botnet.

Veelgestelde vragen

Kan mijn elektrische auto gehackt worden tijdens het laden?

In theorie kan dat via een kwaadaardige laadpaal die probeert in te breken in de communicatie. Dit is echter zeer ongebruikelijk. Gebruik alleen laadpalen van betrouwbare aanbieders en houd de software van je auto up-to-date.

Is het mogelijk dat het hele Europese stroomnet platgaat door een hack?

Nee, het Europese netwerk is zeer robuust en bestaat uit vele regionale netten die onafhankelijk opereren. Een aanval zou alleen lokaal effect hebben en netbeheerders kunnen snel ingrijpen.

Wat moet ik doen als ik vermoed dat mijn laadpaal is gehackt?

Stop met laden en trek de stekker eruit. Neem contact op met de fabrikant of exploitant en meld het incident. Wijzig je wachtwoorden van de bijbehorende app en overweeg de laadpaal te resetten naar fabrieksinstellingen.